— Пазнаеце?.. Амерыканскі шпіён. Проста выліты... І сястра ў яго прастытутка, якую вы ў артысткі прыстроілі.

З фотаздымка на мяне глядзеў Фелікс Рачніцкі... У абдымку са мной.

Фотаздымак гэты ў маім альбоме быў. Дома. Больш нідзе яго быць не магло. Такі самы — у Фелікса, але ж не Фелікс ім свой перадаў?..

Прывёз з Амерыкі...

Я ўзяць хацеў фотаздымак — Панок адвёў руку:

— Было ваша — стала наша.

— Я гадоў пятнаццаць яго не бачыў.

— Скуль і хто пра тое ведае?.. А ён ведаў пра сакрэтная даследванні, што праводзіліся ў лабараторыі, якой загадваў, пакуль не спіўся, Рутнянскі. І прапанаваў вам, свайму сябру і суседу Ігара Львовіча, зрабіць на гэтым грошы... Вялікія зрабіць грошы, за частку іх угаварыўшы Рутнянскага — а колькі для п’яніцы трэба? — каб той выкраў з лабараторыі дакументацыю. Рутнянскага хоць і спісалі з карабля, але мазгамі ягонымі карысталіся, у лабараторыю час ад часу пускалі і нават запрашалі. І ён зрабіў тое, на што вы яго падбілі. Вы прыйшлі да яго па дакументы, а ў кватэры п’янка, госці з пісталетам. Вы ўлавілі момант...

Трэба было бараніцца.

— Я ўсё ўлавіў... — перабіў я, напіраючы, падпалкоўніка. — Далей ужо — версія слугі закону Патапейкі?

— Прыблізна ягоная... Толькі з іншай матывацыяй, больш лагічнай і сур’ёзнай.

— Тады, значыць, гасцей я, купіўшы ў іх за пару пляшак пісталет і трахнуўшы іх бабу, выправіў з кватэры, кватэру абшукаў, дакументы знайшоў, а Ігара Львовіча, п’яніцу, якога маглі б арыштаваць і ён пра ўсё мог расказаць, прыкончыў? Ну, і каб грашыма з ім не дзяліцца, так?..

— Калі вы так прыдумалі, можна і так...

— І вам не смешна?

— З чаго? — спытаў за падпалкоўніка Красевіч.

— З ахінеі гэтай. Хто ў яе паверыць?

Падпалкоўнік гэтак паклаў руку на папку з паперамі, як у той Амерыцы, адкуль мой сябар прыехаў, у судзе на Біблію кладуць.

— Суд. Наш самы даверлівы ў свеце суд. Тым больш, што сведкі, грамадзяне Лупеха, Мацвеенка і Ліскіна, паказанні ўжо далі. І яшчэ дадуць. Любыя паказанні, Раман Канстанцінавіч, бо, калі не вам, дык ім пад суд ісці... Вы пра гісторыю з вашым братам стрыечным не забыліся?

Яны і пра гэта ведаюць і помняць, яны ўсё пра мяне ведаюць і помняць... Свалата, цынікі...

Я выпіў каньяк, наліты Красевічам, адзін.

— Слухайце, калі вы не закон, не справядлівасць, дык усё ж людзі... Тут жа, як і ў гісторыі з маім братам, забойца ёсць! Сапраўдны забойца.

— Можна і мне цяпер выпіць? — спытаў падпалкоўнік. — За праўду.

— Якую праўду?

Панок выпіў.

— За тую, якая ёсць, — сказаў ён, смокчачы лімон. — Ёсць забіты і ёсць забойца... І ні іншага забітага, ні іншага забойцу шукаць ніхто не будзе. Навошта яго шукаць, калі нам трэба, каб Ігара Львовіча забілі вы?

— О, прызнавайцеся, Раман Канстанцінавіч! — па-блазенску ўсклікнуў Красевіч, падняў чарку і таксама выпіў адзін. Кола сяброў самкнулася...

Калі мяне вербавалі ў другі раз, у перабудову, у яшчэ савецкі час, за мной не было фарцы, не было нічога — і я нічога не баяўся. Яны паказалі спісаны мной аркуш паперы: “Гэта ваш данос на Крабіча, вядомага паэта...” — а я паслаў іх на фіг і пайшоў. Нічога надта ўжо подлага пра Крабіча я не напісаў, а напісанае — на маім сумленні... Зараз за мной таксама не было нічога подлага, ды зусім нічога не было, і час быў не савецкі, ніякі настаў час, а я не пасылаў іх на фіг, не сыходзіў... Гледзячы на самаўпэўненага, распісаўшага мяне наперад, падпалкоўніка Панка, на хітранькага, а не дурненькага кандыдата ў дэпутаты, гэбэшніка ці стукача Красевіча, я пачаў пабойвацца... Разам з Шыгуцкім і тымі, хто над імі, яны былі героямі гэтага ніякага часу, валадарамі лёсаў людскіх... У гэтым ніякім часе садзілі ў турмы дэпутатаў парламента, якіх закон не дазваляў садзіць, чаплялі кайданкі на міністраў у іх кабінетах, а я хто такі?.. Хрэн з музыкай... У гэтым ніякім часе людзі проста знікалі бясследна — і ніхто іх не шукаў...

Што ж у часе гэтым такое?.. Як мы ў ім жывём, што адбываецца?.. Хто гэты Панок, хто гэты Красевіч?.. Хто яны мне абодва, чаго я тут з імі?.. У мяне ёсць Лі-Лі, ёсць Ніна, Марта, Каміла, Роберт, Росцік... Зоя ёсць і Зіначка... Я іх люблю, хоць часам і не ведаю, чаго ад іх хачу, і яны не заўсёды ведаюць, чаго ад мяне хочуць, але любяць, — а гэтыя?..

Гэтыя якраз ведалі, чаго хацелі... Яны чакалі, пакуль я сам спытаюся... І я ўрэшце спытаўся пра тое, дзеля чаго ў коле сяброўскім пілі мы па чарзе каньяк.

— А нашто вам, каб я быў забойцам? Для чаго вам гэта?..

І яны мне растлумачылі... З іх тлумачэнняў выходзіла нешта такое, што нікуды не лезла — ні ў маць тваю, ні ў савецкую армію: вынікала, што не буду я забойцам, калі стану правакатарам... А асістэнтам, канём, які завязе мяне ў правакатары, будзе Красевіч... Пад ягоную выбарчаю кампанію нам дадуць адкрыты тэлеэфір, што я і скарыстаю... На першым жа нашым канцэрце ўсчыню скандал, выступлю супраць Красевіча, як прадстаўніка ўлады, што стварыла яму найлепшыя ўмовы для перамогі на выбарах, увайду з уладамі ў канфлікт... — я вушам не верыў, яны ў мяне вялі, высыхалі... — і перакінуся на бок апазіцыі. Тут яны, можа быць, на месяц-другі ў турму мяне падсадзяць, каб большай вагі надаць, а там пабачым... Калі я здолею значнай фігурай стаць, у лідэры апазіцыі выбіцца, дык гэта лепей за ўсё, бо ім там болей за ўсё свае лідэры і патрэбныя... Але ў любым выпадку ў барацьбітах-малацьбітах, як сказаў Панок, я хутка расчаруюся, вярнуся з кампраматам на іх — і зноў тэлеэфір... У пачатку я герой, а ў канцы — двойчы...

Пра што яны?..

Я проста не разумеў, не цяміў, пра што яны: які адкрыты тэлеэфір?.. якая апазіцыя, да якой я ніякім бокам?.. які з мяне, лабуха, лідэр ці герой, ды й хай нават правакатар?.. — і адчуваў, задніцай адчуваў, не лідэр, а підар, якога яны на перчык нацягвалі, што ўсё гэта, як і версія следчага Патапейкі, для нечага прыдуманая імі несусветная лухта, дым, завеса, за якой хаваецца нешта насамрэч сур’ёзнае і сапраўды для мяне небяспечнае, але што ж гэта такое, з-за чаго ўсе разам яны, менты з гэбістамі, на мяне наваліліся?.. Гэтага, канечне, яны мне не тлумачылі, верзлі сваю лухту, Панок верз, Красевіч толькі галавой ківаў, як балванчык кітайскі, а ў маіх скронях, якія халадзелі, метраном стукаў: так-так! на фіг!.. так-так! на фіг!.. так-так! на фіг!.. на фіг! на фіг... Але, як метраном ні такаў, я, не разумеючы, што адбываецца, і баючыся таго, чаго не разумеў, так і не паслаў іх на фіг, так і не сышоў. Я сказаў, што падумаю...